01Nëntor2014

Regjistrimi i popullsisë në RM në vitin 2011, një sfidë me shumë dilema

28.09.2011

Qëndrimi zyrtar i Rilindjes Demokratike Kombëtare

Viti 2011 është duke u dëshmuar si një nga vitet më të rëndësishme në tërë periudhën e zhvillimit pluralist të Republikës së Maqedonisë. Ky vit duhej të shënohet nga tre aktivitete me rëndësi jetësore për funksionimin e shtetit dhe karakterin e tij multietnik, edhe atë: zgjedhjet e parakohshme parlamentare si një test për pjekurinë e partive politike dhe demokracisë në vend, zgjidhja e problemit me emrin si një nga sfidat kryesore drejt integrimit euroatlantik të vendit dhe regjistrimi i popullsisë që ndonëse duhet të jetë një aktivitet statistikor, në fakt ka një rëndësi të veçantë për funksionimin e sistemit politik në vend dhe stabilitetin politik dhe ndëretnik në vend.    

Regjistrimi i popullsisë  ka rëndësi të veçantë sepse Maqedonia ndoshta është shteti i vetëm në botë i cili demokracinë dhe të drejtat dhe liritë e qytetarëve dhe të popujve, i përcakton në bazë të numrit (pjesëmarrjes) të bashkësive etnike në numrin e përgjithshëm të popullsisë në vend.

Tanimë është bërë e qartë  se pritjet e qytetarëve të Republikës së Maqedonisë për një zgjidhje të problemit me emrin dhe me këtë hapje të rrugës për integrim të vendit në strukturat euroatlantike, nuk do të realizohen gjatë vitit 2011.

Megjithatë, disa javë më parë u mbajtën zgjedhjet e parakohshme të përgjithshme në vend. Ç‘është e vërteta këto zgjedhje për dallim nga zgjedhjet paraprake nuk u karakterizuan me çrregullime të mëdha dhe “qërim fizik të hesapeve” në periudhën parazgjedhore dhe në vetë ditën e votimeve, por u futën në historinë politike të vendit  si zgjedhje në të cilat partitë më të mëdha politike ndryshuan strategjinë e veprimit të tyre duke zbatuar, në vend të dhunës, korrupsionin masiv zgjedhor.

Çështja e tretë madhore me të cilën duhet Republika e Maqedonisë të ballafaqohet gjatë vitit 2011, pra ajo e regjistrimit të popullsisë, definitivisht me deklaratat mohuese të kryetares së Komisionit shtetëror të regjistrimit dhe pozicionit inferior te përfaqësuesve shqiptarë në këtë komision, shndërrohet në një temë të nxehtë debatesh dhe pikëpamjesh të ndryshme dhe si një operacion që mund të prodhojë efekte shumë negative për stabilitetin e vendit dhe që cenon themelet e Marrëveshjes së Ohrit.

Ekzistojnë dallime të shumta dhe evidenca të ndryshme rreth strukturës etnike të popullsisë në Republikën e Maqedonisë në mes subjekteve të ndryshme politike dhe asociacioneve profesionale dhe jopolitike  shqiptare dhe maqedonase.

Rezultatet e regjistrimit të vitit 2002 edhe gjatë kohë do të mbeten lëndë e debateve dhe polemikave të shumta. Megjithatë, ato do të shërbejnë si një pikënisje për një analizë të mirëfilltë  numerike ku duke marrë për bazë trendin e natalitetit dhe mortalitetit në varëshmëri nga përkatësia etnike do të bëjmë përpjekje që të japim vlerësime fillestare rreth asaj se cila duhet të jetë struktura aktuale etnike e popullsisë në Republikën e Maqedonisë me regjistrimin e vitit 2011.

Fatkeqësisht, Enti statistikor i RM-së në mënyrë publike ka publikuar të dhëna të plota për natalitetin dhe mortalitetin e popullsisë vetëm për vitet 2008, 2009 dhe 2010, ndërsa po ky ent nuk publikon statistika për komplet periudhën kohore 2002 – 2011. Arsyet i di vetë Enti i Statistikave  (shih Tabelën 1.)

Tabela Nr.1Tabela Nr.1

Pra vetëm në periudhën në fjalë (2008-2010) numri i përgjithshëm i popullsisë maqedonase është zvogëluar për 5.368, përderisa numri i popullsisë shqiptare është rritur për 13.385. Në qoftë se merren për bazë vetëm këto tre vite, do të vërehet qartë se trendi i mësipërm i rritjes natyrore të popullsisë efektuon edhe ndryshime përkatëse në strukturën etnike të popullsisë në vend (shih Tabela 2.)

Tabela Nr. 2Tabela Nr. 2

Gjithsesi, në strukturën etnike të popullsisë ndikojnë edhe migrimet në masë të konsiderueshme. Analiza e migrimeve në varshmëri nga struktura etnike e emigrantëve dhe migrantëve, nxjerr në pah lëvizjet në vijim (Shih tabelën 3).

Tabela Nr.3Tabela Nr.3

Pra, analiza qartë dëshmon se në bazë të migrimeve është zvogëluar si numri i popullsisë shqiptare ashtu edhe i popullsisë maqedonase. Megjithatë, numri i popullsisë maqedonase është zvogëluar dyfish më shumë në krahasim me numrin e popullsisë shqiptare.
Në qoftë se analizës paraprake i shtohet edhe çështja e migrimeve të popullsisë sipas përkatësisë etnike të migrantëve, në atë rast arrihet në strukturën vijuese etnike të popullsisë në vend (shih tabelën 4).

Tabela Nr.4Tabela Nr.4

Sipas të dhënave të shpallura në vjetarët e Entit statistikor të Republikës së Maqedonisë, në periudhën 2003-2010, maqedonasit ndonëse në numrin e përgjithshëm të popullsisë sipas regjistrimit të vitit 2002 marrin pjesë me mbi 64% participojnë me vetëm 52.2% në natalitetin e popullsisë, shqiptarë ndonëse në numrin e përgjithshëm të popullsisë sipas regjistrimit të vitit 2002 marrin pjesë me ¼  participojnë me 32.7%  në natalitetin e popullsisë, turqit participojnë me 4.5% në shkallën e përgjithshme të natalitetit,  romët ndonëse në numrin e përgjithshëm të popullsisë sipas regjistrimit të vitit 2002 marrin pjesë me 2.7% participojnë me 32.7%  në natalitetin e popullsisë. Këto trendë pasqyrohen në tabelën 5.

Tabela Nr.5Tabela Nr.5

Enti statistikor në faqen e tij zyrtare nuk paraqet të dhëna oficiale mbi mortalitetin sipas strukturës etnike për vitet 2003, 2004, 2005, 2006 dhe 2007.
Megjithatë, në periudhën 2008-2010, popullsia maqedonase ka participuar mesatarisht më mbi 74% në shkallën e përgjithshme të mortalitetit, popullsia shqiptare me mbi 16%, popullsia turke me rreth 2.3%, popullsia rome me rreth 2.4% dhe kështu me radhë.
Nën supozimin se trendi ka qenë i tillë edhe në periudhën 2003-2007 në atë rast arrijmë në strukturën vijuese etnike të popullsisë së Republikës së Maqedonisë.

Tabela Nr.6Tabela Nr.6

Nga analizat e mësipërme mund të arrihet në konkluzione kompetente përfundimtare që lëvizjet natyrore të popullsisë në Republikën e Maqedonisë në periudhën pas regjistrimit të fundit të popullsisë, kanë efektuar një ndryshim të vogël të strukturës etnike të popullsisë, respektivisht rënie të pjesëmarrjes së popullsisë maqedonase dhe serbe në numrin e përgjithshëm të popullsisë si dhe rritje të pjesëmarrjes së shqiptarëve, turqve dhe romëve në numrin e përgjithshëm të popullsisë në vend.
Pra, në qoftë se regjistrimin e popullsisë e kundrojmë thjesht si një proces statistikor, në pjesën e strukturës etnike të popullsisë ai duhet që realisht të pasqyrojë gjendjen e paraqitur më lartë. Megjithatë, situata bëhet shumë më komplekse nëqoftëse regjistrimi i popullsisë analizohet nga këndvështrimi i një analize historike të regjistrimeve të mëparshme, rrethanave konkrete në te cilat zhvillohet ai, faktit që rezultatet e regjistrimit të popullsisë mund të shkaktojnë pasoja serioze mbi funksionimin e sistemit politik të vendit dhe në stabilitetin politik në vend.
Pa mos u fut në analiza më të thelluara, mbetet i pamohueshëm fakti që përfaqësuesit politikë dhe jopolitikë të shqiptarëve në Republikën e Maqedonisë, deri më tani asnjë regjistrim të popullsisë nuk e kanë pranuar si të vërtetë, të saktë dhe të mirëfilltë.

Nga ana tjetër, të gjitha të drejtat kolektive të shqiptarëve në Maqedoni (si dhe bashkësive tjera etnike) ndërlidhen me atë nëse ata bëjnë pjesë me së paku 20% në numrin e përgjithshëm të popullsisë, ose jo. Pra, edhe ato pak të drejta që u janë të garantuara, shqiptarët mund t’i gëzojnë vetëm në qoftë se paraqesin 1/5 e popullsisë në vend.
Duke u nisur nga kjo, është më se e qartë se pse regjistrimi i popullsisë është shndërruar në një temë të nxehtë politike me rëndësi jetike për mbijetesën e karakterit multietnik të vendit.
Në funksion të këtij konstatimi, shkojnë edhe prononcimet e fundit të kryetares së Komisionit shtetëror znj. Janevska për regjistrim, deklaruar për mediet elektronike dhe të shkruara se, citojmë: “Të drejtë regjistrimi kanë vetëm qytetarët të cilët jetojnë dhe veprojnë në Maqedoni, ndërsa regjistrimin e atyre që jetojnë jashtë vendit do ta bëjë shteti ku ata jetojnë.”
Kjo deklaratë e Janeskës mohohet nga anëtari shqiptar i Komisionit për regjistrim Milaim Ademi i cili deklaron, citojmë: “Kjo deklaratë është në kundërshtim me Ligjin për regjistrim. Të drejtë regjistrimi kanë të gjithë qytetarët  të cilët për momentin nuk gjenden në Maqedoni. Në bazë të ligjit, regjistrimin e tyre do të mund ta bëjë një nga anëtarët e familjes i cili për mes dokumenteve personale do të dëshmojë se ai është qytetar i Republikës së Maqedonisë. Të gjithë qytetarët të cilët brenda një viti kanë hyrë  në Maqedoni do të mund të regjistrohen”.
Këto deklarata kundërthënëse nga përfaqësuesit e dy partive politike që qeverisin vendin, nxjerrin në sipërfaqe shqetësimet reale të popullit shqiptar dhe të përfaqësuesve politikë dhe jopolitikë se edhe ky regjistrim nuk do të pasqyrojë gjendjen reale të popullsisë në aspet etnik. Pa diskutim se çështja e regjistrimit të emigrantëve ekonomik shqiptarë dhe regjistrimi i qytetarëve shqiptarë të cilët jetojnë në Maqedoni dhe që nuk kanë të rregulluar statusin e nënshtetësisë, janë çështje shumë shqetësuese me efekt të drejtpërdrejtë në numrin e përgjithshëm të shqiptarëve në Maqedoni.
Motivet, qëllimet, pasojat nga regjistrimi i vitit 2011 plotësisht do të qartësohen pas kryerjes së regjistrimit. E regjistrimi do të kryhet në këtë periudhë, thjesht për shkak se partnerët e koalicionit aktual qeveritar kanë rënë dakord që në këtë periudhë të kryhet regjistrimi i popullsisë, përkundër faktit që periudha më optimale e organizmit të regjistrimit duhej të jetë muaji korrik ose gusht . 
Gjithësesi, përgjegjësia politike dhe morale për çdo manipulim dhe keqpërdorim potencial me mbarëvejtjen dhe rezultatet e regjistrimit të popullsisë bie mbi organizatorët, përkatësisht pushtetin  aktual, shprehur në formën e qeverisë si organ kolektiv.
Nga ana tjetër, çdo pasojë negative mbi interesat nacionale të popullit shqiptar në Maqedoni që mund të vijë si rezultat i ndonjë paraqitje eventuale të numrit të zvogëluar të popullsisë shqiptare në vend, bie si përgjegjësi jo thjeshtë politike dhe morale, por njëkohësisht edhe kombëtare mbi partinë shqiptare në pushtetin qendror. 

Bazuar në argumentet e mësipërme Këshilli Drejtues i RDK-së, miratoi Konkluzionet vijuese:

1. Rilindja Demokratike Kombëtare si parti politike e cila ka për synim mbrojtjen dhe avancimin e të drejtave kolektive dhe individuale të shqiptarëve dhe bashkësive tjera etnike në vend, është e vetëdijshme për rëndësinë dhe peshën e madhe praktike dhe politike të regjistrimit të popullsisë, por, shpreh dyshime serioze në gatishmërinë dhe kapacitetet e organizuesve për të zhvilluar në mënyrë të mirëfilltë këtë proces me rëndësi jetike për funksionimin e sistemit politik të Republikës së Maqedonisë.

2. Rilindja Demokratike Kombëtare mban qëndrim parimor se koha e përcaktuar për regjistrim është e gabuar, sepse një numër i konsiderueshëm i mërgimtarëve shqiptarë në këtë kohë nuk janë në vendlindje, një numër i konsiderueshëm i tyre edhe nuk vijnë në vendlindje viteve të fundit brenda një viti kalendarik dhe se shumica e tyre nuk kanë as anëtarë të familjeve të tyre që do të mund të dëshmojnë prezencën e tyre në Republikën  e Maqedonisë brenda vitit të regjistrimit .

3. Rilindja Demokratike Kombëtare konstaton me keqardhje se mërgimtarët shqiptarë janë shumë pak të informuar dhe të interesuar për të marrë pjesë në regjistrimin e popullsisë dhe se procesi i regjistrimit do të jetë një episod e dështimit të radhës, ngjashëm si me zgjedhjet  parlamentare të organizuara në diasporën shqiptare.

4. Rilindja Demokratike Kombëtare konstaton se moszgjidhja e statusit të shtetësisë për dhjetra mijëra qytetarë shqiptarë, do të efektuojë drejtpërdrejtë rezultatin e regjistrimit të popullsisë shqiptare në Maqedoni.  

5. Rilindja Demokratike Kombëtare si parti politike e përgjegjshme në Republikën e Maqedonisë, do të mbajë qëndrim neutral ndaj regjistrimit të popullsisë sepse nuk dëshiron të jetë bashkëfajtore për këtë operacion statistikor me pasoja politike sepse në të gjitha fazat e projektimit dhe realizimit të këtij operacioni nuk ka qenë e konsultuar nga organet qeveritare.

6. Rilindja Demokratike Kombëtare pret që numri i popullsisë shqiptare të evidentojë rritje reale me regjistrimin e vitit 2011 në raport me vitin 2002, duke u bazuar në të dhënat statistikore zyrtare të prezantuara në këtë analizë të saj dhe në këtë mënyrë të mos vihen në rrezik të drejtat kolektive të shqiptarëve bazuar në Kushtetutën në fuqi të Maqedonisë.

7. Rilindja Demokratike Kombëtare potencon sërish se përgjegjësia politike rreth organizimit të regjistrimit në kohë të papërshtatshme për popullin shqiptar dhe pasojave që mund të efektuojnë rezultatet e regjistrimit,  i përkasin plotësisht partisë politike shqiptare që si pjesë e qeverisë së Republikës së Maqedonisë nga fakti se ka marrë përgjegjësinë për realizimin  e regjistrimit në vend, pa tejkaluar rreziqet e shumta me të cilat ballafaqohet ky proces statistikor me pasoja të padiskutueshme politike.

8. Me këto qëndrime principiele të RDK-së,  të informohet opinioni publik, përfaqësuesit e faktorit relevant ndërkombëtar  dhe përfaqësuesit e qeverisë së RM-së dhe të spektrit  tjetër  politik civil në vend.

Në Gostivar, shtator , 2011                                           KËSHILLI DREJTUES I RDK-së